ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی سینا

شیخ‌الرئیس ابن‌سینا

ابن‌سینا (370 ـ 428/ 427ق) حکیم و پزشک

برگی از زندگی

ملقب به شیخ‌الرئیس، حجة‌الحق، شرف‌الملک و امام‌الحکما، در افشنه بخارا متولد شد. پدر وی از دیوانیان دستگاه سامانیان بود و به فرقه اسماعیلیه بسیار گرایش داشت. کهن‌‌‌ترین متنی که از سرگذشت وی در دست است، کتاب تَتِمه صِوان‌الحکمه اثر ظهیرالدین ابوالحسن علی بن زید بیهقی است که مطالب تازه‌ای درباره ابن‌سینا در بر‌دارد؛ همچنین می‌توان به گزارشات ابن ابی اصیبعه در عیون الانباء و ابن‌ قفطی در تاریخ الحکماء نیز اشاره کرد. ابن‌سینا نخست به آموختن قرآن و ادبیات پرداخت و ده ساله بود که همه قرآن و بسیاری از مباحث ادبی را فرا گرفت. بعد نزد محمود مَسّاحی که از حساب هندی آگاه بود، این فن را آموخت؛ همچنین نزد اسماعیل زاهد، فقه و مدتی نیز در محضر ابوعبدالله ناتِلی به آموختن فلسفه و منطق ارسطو پرداخت و در این راه تا بدانجا پیش رفت که نکات تازه‌ای کشف ‌کرد و سبب شگفتی بسیار استادش ‌شد. همچنین کتاب عناصر یا اصول هندسه اثر اُقلیدس را نیز پیش وی خواند. بعد از آن به تحقیق و مطالعه در علم الهی و طبیعی پرداخت و به فراگرفتن علم طب روی آورد و در این علم تبحر یافت. ابن‌سینا در 18 سالگی بر بسیاری از علوم تسلط یافت و در 21 سالگی نخستین اثر فلسفی خود را تحت عنوان العروضیّه به درخواست ابوالخیر عروضی نوشت. بعد از درگذشت پدر، به خدمات دیوانی روی آورد، چندین بار به وزارت رسید. از این‌رو مورد حسد دیگران قرار گرفت و مدتی زندانی شد، ولی سرانجام از زندان گریخت. چندی هم در گرگان به سر برد و به تألیف کتاب روی آورد. ابوعبید جوزجانی در این مدت نزد وی تلمذ کرد و بسیاری از کتاب‌های او را از جمله سرگذشتش را تحریر نمود. ابن‌سینا سپس به ری رفت، به خدمت مجدالدوله دیلمی رسید و مدت‌ها در ری ماند. از آنجا به همدان رفت و کتاب قانون را در آنجا نگاشت. ابن‌سینا در طول حیات خود شاگردان متعددی چون ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان، ابوعبید جوزجانی و ابوعبدالله معصومی را تربیت کرد. او با ابوسعید ابوالخیر مباحثه‌ای داشته که بسیار مشهور است. ابن‌سینا در زمینه ادبیات نیز کتاب‌هایی تألیف کرده و بیش از 20 اثر فارسی به وی منسوب است که از میان آنها انتساب دانشنامه علائی و رساله نبض بدو مسلّم است. او سرانجام در همدان درگذشت و در همان‌جا به خاک سپرده شد. انجمن آثار ملی (انجمن آثار و مفاخر فرهنگی) در جشن یادبود هزاره او، در سال 1330ش بر مزارش بنایی ساخت.
از دیگر آثار وی می‌توان به: النجاة، الاشارات و التنبیهات در منطق و حکمت، الشفا در حکمت علمی نظری، اسرار الصلاة، اسباب حدوث الحروف و مخارجها در زبان‌شناسی، الموجز الکبیر و الموجر الصغیر هر دو در منطق، رساله حیّ بن یقظان، المدخل الی صناعة الموسیقی اشاره کرد.
از جمله افرادی که به بررسی زندگی و آثار ابن سینا پرداخته‌اند می‌توان به حسن حسن‌زاده آملی، سید عبدالله انوار، سید حسن سعادت مصطفوی، نصرالله حکمت و حامد ناجی اصفهانی اشاره کرد.
اول شهریورماه، در تقویم ملی ایران، به منظور پاسداشت این پزشک نامدار، «روز پزشک» نام‌گذاری شده است.

 

تصاویر

1 1

1