English

اصغر دادبه

ادیب، دکترای حکمت و فلسفه

زادروز: 18 اسفند 1325

زادگاه: یزد

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال‌ها خدمات علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در 18 خرداد 1401 ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران زمین معرفی کرد.

زندگی‌نامه

وی در یزد متولد شد. پدرش محمد و مادرش سکینه نام داشت. در حدود پنج سالگی نزد ملاربابه قرآن آموخت. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه بَدِر در محله «شیخداد» به پایان رساند. سال اول دبیرستان را نیز در یزد گذراند. در سال 1339 با خانواده به تهران آمد و از آنجا که روزها ناگزیر بایستی کار می‌کرد، تحصیلات خود را به‌صورت «متفرقه» ادامه داد. محل مطالعه و درس خواندن وی در این ایام، «پارک شهر» تهران بود. در خردادماه 1344 دیپلم گرفت. همان سال وارد دانشگاه تهران شد و در رشته الهیات، گرایش فلسفه و حکمت اسلامی به تحصیل پرداخت و از محضر استادان برجسته‌ای بهره برد که از آن جمله در حوزه ادبیات دکتر امیرحسن یزدگردی بود که بسیار بر او تأثیر گذاشت تا آنجا که از مریدان وی شد. دیگر دکتر مهدی حمیدی شیرازی شاعر بزرگ و دکتر احمد مهدوی دامغانی. در زمینه فلسفه اسلامی و فلسفه غرب نیز محضر دکتر غلامحسین صدیقی، دکتر ابوالحسن جلیلی و دکتر امیرحسین آریانپور را درک کرد. فلسفه اسلامی را نزد استادانی بزرگی چون شهید مطهری(ره)، شهید مفتح، دکتر حسن ملکشاهی و جواد مصلح آموخت. از دیگر استادانی که در مکتب او درس ادب و فرهنگ را آموخت، دکتر فتح‌الله مجتبایی بود. 
دادبه در بهمن‌ماه 1347 لیسانس گرفت، سپس تحصیلات خود را در رشته فلسفه در دانشگاه تهران دنبال کرد و در خردادماه 1350 از پایان‌نامه فوق‌لیسانس خود با عنوان «ترجمه و شرح بخشی از کشف‌المراد فی شرح تجریدالاعتقاد» که شرح علامه حلی بر تجریدالاعتقاد خواجه نصیر طوسی است، دفاع کرد. رساله دکتری خود را نیز تحت عنوان «فرهنگ اصطلاحات کلامی» زیر نظر زنده‌یاد دکتر حسن ملکشاهی به انجام رساند و موفق به اخذ درجه دکتری در 14 خردادماه 1359 شد.
او در 1352 با خانم صنم‌بر عباسیان ازدواج کرد که حاصل این پیوند 4 دختر است.
دکتر دادبه کار تدریس را از سال دوم دانشجویی در دوره لیسانس آغاز و در بعضی دبیرستان‌ها و در کلاس‌های کنکور و از جمله کلاس‌های کنکور دبیرستان دکتر هشترودی تدریس کرد. در سال 1353 به استخدام «دانشکده مکاتبه‌ای» دانشگاه سپاهیان انقلاب (ابوریحان بیرونی) که جد اعلای «دانشگاه پیام نور» امروز است، درآمد و از20 مهر همان سال در این واحد دانشگاهی آغاز به کار کرد. 
از حدود سال 1361و 1362 در گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی به مشغول تدریس متون ادبی به‌ویژه حافظ شد. در 1365 همکاری خود را با دایره‌المعارف تشیع آغاز کرد و به تألیف مداخل منطقی، کلامی، اخلاقی و گاه ادبی پرداخت. در سال 1370 در کنار همکاری با گروه ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، گروه فلسفه را نیز در آن دانشگاه بنیاد نهاد و مدیریت آن را تا پایان سال 1376 عهده‌دار بود. سرانجام در 1385 بازنشسته شد. 
دکتر دادبه به موازات تدریس در دانشگاه علامه، از سال 64-1363 در دانشگاه آزاد اسلامی نیز به فعالیت پرداخت؛ در واحد مرکز، در واحد کاشان و در واحد تهرانِ شمال که بنا به خواست آن واحد در تیرماه 1374 مدیرگروه زبان و ادبیات فارسی شد و تا تیرماه 1397 در آن سمت ماند. تأسیس دوره کارشناسی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی (1386) و دوره دکتری و همچنین سردبیری دو فصلنامه به نام‌های یگانه (1379) و جستارهای ادبی (1387ـ بهار 1397) از جمله فعالیت‌های وی در آن واحد است. 
استاد از سال 1378 عضو شورای عالی علمی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و مدیر بخش ادبیات این مرکز شد که تاکنون این همکاری ادامه دارد. 
او از قبیله عالمان و اندیشمندانی است که وطن‌دوست است و فرهنگ و تمدن ایرانی و زبان فارسی را «آموزگار عشق» می‌داند، اما در پیروی از سنت سلف صالح و استادان خود، بیش از تألیف، به مطالعه و تحقیق و تدریس علاقه دارد و جز به ضرورت دست به قلم نمی‌برد. دایره تحقیقات ایشان گسترده است و زمینه‌های وسیعی از فرهنگ و تمدن ایران و اسلامی را دربر می‌گیرد و آثار پژوهشی‌اش عمدتاً در شاخه‌های حکمت و فلسفه اسلامی، حافظ‌پژوهی، سعدی‌پژوهی، فردوسی‌پژوهی نمود بیشتری دارد. 
دکتر دادبه در ۱۳۸۱ به‌عنوان چهره ماندگار در عرصه ادبیات عرفانی و فلسفه اسلامی معرفی شد. در 1396 به عضویت هیأت مدیره و شورای علمی انجمن آثارومفاخر فرهنگی درآمد و تا شهریور 1401 در آن سمت باقی ماند. 
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس بیش از نیم قرن فعالیت علمی و فرهنگی وی، طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در اول مردادماه 1402 ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران‌زمین معرفی کرد.
 

دکتر دادبه در نظر دیگران

دکتر نصرالله پورجوادی: «دکتر اصغر دادبه یکی از «وطن‌دوستان» و به معنای قدیم لفظ «وطن‌پرستان» روزگار ماست و هر جا فرصت پیدا کرده از ایرانیت و زبان پارسی دفاع کرده و علیه ایده «جهان‌وطنی» سخن گفته است».


ـ دکتر حسن بلخاری: «دکتر اصغر دادبه از جمله کسانی است که حیات علمی‌اش به کمال بیانگر تألیف شعر و فلسفه در جان و جهان اوست. توفیقات روزافزون این اندیشمند فرزانه معاصر نیز ریشه در این مؤانست و تألیف دارد. او نمی‌تواند متهم شود ادیبی خود را در پای فلسفه قربانی کرده یا فلسفه‌اش را در پای فرزانگی‌اش در ادبیات. حیات علمی این فیلسوف ادیب، تفسیر و تعبیر این معناست. نگاهی به تألیفات و مقالات او مؤید این مدعاست».


ـ دکتر مهدی محقق: «آقای دکتر دادبه از استادان برجستۀ کشور در زمینۀ زبان و ادبیات فارسی هستند. ایشان نه‌تنها به زبان و ادبیات فارسی تسلط دارند بلکه آگاهی فراوانی نسبت به مسائل فلسفی و کلامی نیز دارند و به همین لحاظ به عنوان یک «استاد ادبیات جامع» شناخته می‌شوند».


ـ دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن: «یکی از ویژگی‌های دکتر دادبه این است که ایشان انسانی اخلاقی است که دید خاص و تازه‌ای نسبت به زندگی دارد و تابع معتقدات رایج به این معنا نیست و برای خودش یک نوع فردیتی در اظهار نظرها قائل است».


ـ بهاءالدین خرمشاهی: «آثار حافظ پژوهی دکتر دادبه بیشتر و تا همین اواخر به صورت تدریس و درس‌گفتار (از جمله شرح 25 غزل) و نگارش مقالات بود. تا این‌که مقاله شگرفی تحت عنوان «حافظ» در دایره‌المعارف بزرگ اسلامی با همکاری جمعی از صاحب‌نظران ـ اعم از حافظ‌پژوهان ـ در 180 صفحه دو ستونی نگاشتند. این مقاله به صورت کتاب مستقل هم در بیش از چهارصد صفحه انتشار یافته است و بیشترین سهم در نگارش این مقاله/ کتاب از آنِ خود دکتر دادبه است. این اثر یکی از برجسته‌ترین آثار در حافظ‌پژوهی سده اخیر است».‌
 

کتاب‌ها

ـ کل‍ی‍ات‌ ف‍ل‍س‍ف‍ه‌/ ت‍ه‍ران‌: دان‍ش‍گ‍اه‌ پ‍ی‍ام‌ ن‍ور، چاپ اول۱۳۷۰. (چاپ¬های مکرر تا سال 1400)
ـ ف‍خ‍ر رازی‌/ ته‍ران‌: طرح‌ ن‍و‏‫، ۱۳۷۴.‬ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ـ فلسفه در ادبیات، (چاپ شده در جلد پیوست دانشنامه ادب فارسی)
ـ کلام و فرق در مقاله «ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر»/ زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی؛ پدیدآورندگان اصغر دادبه ]و دیگران[، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی ، 1390.
زیر چاپ 
ـ فلسفه ادبیات، دانشنامه ادب فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
ـ رساله منطق شعر
ـ مجموعه مقالات سعدی¬شناسی
ـ مجموعه مقالات حافظ¬شناسی
ـ رساله مکتب حافظ، مکتب رندی
ـ فرهنگ اصطلاحات کلامی
مقدمه و ویرایش
ـ س‍رود آرزو م‍ج‍م‍وع‍ه‌ ش‍ع‍ر/ ف‍خ‍رال‍دی‍ن‌ م‍زارع‍ی‌، ته‍ران‌: پ‍اژن‍گ‌، ۱۳۶۹.
ـ مفه‍وم‌ رن‍دی‌ در ش‍ع‍ر ح‍اف‍ظ/ ن‍وش‍ت‍ه ‌ف‍خ‍رال‍دی‍ن‌ م‍زارع‍ی‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ ک‍ام‍ب‍ی‍ز م‍ح‍م‍ود-زاده ؛ ته‍ران‌: ک‍وی‍ر، ۱۳۷۳.
ـ دول‍ت‌ پ‍ی‍رم‍غ‍ان‌ ب‍اد ک‍ه‌ ب‍اق‍ی‌ س‍ه‍ل‌ اس‍ت‌‌/ س‍ع‍ی‍د ن‍ی‍از ک‍رم‍ان‍ی‌؛ ت‍ه‍ران‌: پ‍اژن‍گ‌، ۱۳۷۴.
ـ ح‍ک‍ای‍ت‌ ش‍ع‍ر/ راب‍ی‍ن‌ اس‍ک‍ل‍ت‍ن‌؛ ب‍رگ‍ردان‌ م‍ه‍ران‍گ‍ی‍ز اوح‍دی‌؛ ته‍ران‌: ن‍ش‍ر م‍ی‍ت‍را، ۱۳۷۵.
ـ یادمان پروین به مناسبت پنجاهمین سالگرد درگذشت پروین اعتصامی : دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی ۲۵ آذر ماه ۱۳۷۰/گردآورنده محمود طباطبایی‌ اردکانی؛ ویراستار اصغر دادبه، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی‏‫، ۱۳۷۶. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ـ خندان گریستیم: مجموعه شعر امروز کاشان/ سید‌محمدرضا پیغمبری... [و دیگران]؛ قم: همسایه‏‫، 1377.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ـ دیوان خواجه شمس¬الدین محمد حافظ شیرازی/به کوشش محمد قزوینی، قاسم غنی؛ خوشنویس یدالله کابلی خوانساری؛ تهران: سماع قلم، 1386.
ـ قطوف الربیع فی صنوف البدیع/ محمدحسین شمس¬العلماء گرکانی، به کوشش مرتضی قاسمی، با مقدمه اصغر دادبه و بدیع¬الزمان قریب؛ تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1389.
ـ یاد یار غزل، مثنوی، دوبیتی، شعر نو / فرشاد نادری‌نیا؛ [پیشگفتار] اصغر دادبه، تهران : ستاره کیمیا‏‫،‫۱۳۹۱.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ـ رویای چوبی: مجموعه شعر/ سیدمحمود علوی‌نیا (آتش)؛ قم: وثوق‏‫، ۱۳۹۳.‬‬‬ـ کتاب‌شناسی توصیفی صباحی بیدگلی/ به کوشش علی میر‌انصاری، مرتضی طاهری؛ [برای] دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کاشان، تهران: کردگاری‏‫، ۱۳۹۴.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
 ‬‬ـ جانان عشق و جان خط‮‬‮‬ : ‏‫یادنامه استاد منوچهر قدسی‮‬/‏‫به اهتمام امیرعلی قدسی‮‬؛ ‏‫ویراستار نسرین مهرمحمدی؛ ‏‫[برای] سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.مرکز آفرینشهای ادبی قلمستان، اصفهان : ‏‫سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان ‮‬، ‏‫۱۴۰۰.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
ـ « تقدیرگرایی و تجلی آن در شعر فارسی »، مقدمه بر کتاب : چنبره زروان‬‏‫: تاملی در تقدیرگرایی زروانی در ادبیات فارسی( از عصر فردوسی تا حمله مغول) ‏‫/ مرمر حسامی‏‫؛ ویرایش محسن عموشاهی. تهران: آگرین کتاب‏‫، 1400.‬ ‬‬‬‬‬
ـ «نگاه یک معلم به فلسفه افلاطون»، مقدمه برکتاب: افلاطون، نوشته R.M.Hare؛ ترجمه مهرانگیز اوحدی، تهران: نشر کارور، 1400.
تصحیح 
ـ کلیات نجیب کاشانی/ نورالدین محمدحسین نجیب کاشانی، به کوشش اصغر دادبه و مهدی صدری، تهران، مرکز نشر میراث مکتوب،1382.
ـ تاریخ کشیک‌خانه همایون/ محمدشریف کاشانی، به کوشش اصغر دادبه و مهدی صدری ، تهران، میراث مکتوب، 1394.
به اهتمام
 ـ دی‍وان‌ ظه‍ی‍رال‍دی‍ن‌ ف‍اری‍اب‍ی‌/ ت‍ص‍ح‍ی‍ح‌ و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ و ت‍وض‍ی‍ح‌ ام‍ی‍رح‍س‍ن‌ ی‍زدگ‍ردی‌؛ ب‍ه ‌اه‍ت‍م‍ام‌ اص‍غ‍ر دادب‍ه ، ته‍ران‌: ق‍طره‌، ب‍ی‍رن‍گ‌، ۱۳۸۱.
ـ حواصل و بوتیمار /تألیف امیرحسن یزدگردی؛ به کوشش اصغر دادبه، تهران: دانشگاه تهران، موسسه انتشارات و چاپ، ۱۳۸۵.
ـ حافظ (زندگی و اندیشه)/ تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی‏‫، ‏‫۱۳۹۱.‬‬‬‬‬‬‬‬
 

تصاویر

دکتر دادبه در دوران تحصیل دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل دکتر دادبه در دوران تحصیل

دکتر دادبه در دوران تحصیل

از راست: دکتر اصغر دادبه،  دکتر مهدی محقق، دکتر مهدی نوریان،  دکتر سیدعلی‌اصغر میرباقری‌فرد (کنگره بزرگداشت ناصرخسرو-تاجیکستان 1381) از راست: دکتر اصغر دادبه،  دکتر مهدی محقق، دکتر مهدی نوریان،  دکتر سیدعلی‌اصغر میرباقری‌فرد (کنگره بزرگداشت ناصرخسرو-تاجیکستان 1381)

از راست: دکتر اصغر دادبه، دکتر مهدی محقق، دکتر مهدی نوریان، دکتر سیدعلی‌اصغر میرباقری‌فرد (کنگره بزرگداشت ناصرخسرو-تاجیکستان 1381)

در جمع استادان دایره‌المعارف اسلامی در جمع استادان دایره‌المعارف اسلامی

در جمع استادان دایره‌المعارف اسلامی

کنفرانس بین‌المللی عرفان در ایران و آسیای مرکزی (آلماتی-قزاقستان) کنفرانس بین‌المللی عرفان در ایران و آسیای مرکزی (آلماتی-قزاقستان)

کنفرانس بین‌المللی عرفان در ایران و آسیای مرکزی (آلماتی-قزاقستان)